Ratna mapa
SARAJEVO DEVEDESET DRUGE
10. oktobra – 15. novembra 2025.
Umjetnička galerija Bosne i Hercegovine
Ono što se dešava u Gazi, a reflektuje kroz umjetnost, govori istim jezikom kojim su sarajevski umjetnici govorili 1992. godine – jezikom koji nadilazi podjele, jezikom koji ne traži dozvole od politike, nego direktno komunicira s čovjekovim etičkim i estetskim osjećanjem.
Borba za očuvanje ljudskog dostojanstva ne mora biti isključivo politička ili vojna – ona može i mora biti kulturna, duhovna i estetska. Ova izložba, kao naš prilog Gaza Bijenalu potvrđuje upravo to: da umjetnost ostaje jedno od posljednjih utočišta univerzalnih vrijednosti, i da je, u svijetu ispunjenom podjelama, zajednička umjetnička borba izraz najdublje ljudske solidarnosti.
“Nije uobičajeno mada se s vremena na vrijeme događao otklon (slučaj Goye u tom smislu je egzemplaran), da se hronike “pišu” crtežima i slikama.
Hronike su, kao literarni žanr, uglavnom bile u domenu riječi i narativnih vremenskih formi: crteži i slike su prvenstveno imali zadaću da ilustriraju događaj koji se predstavljao riječima. Razlog tome je, između ostalog, i veća “udaljenost” i distanca između riječi i stvari od “udaljenosti” i distance između slika i stvari. (…)
U samom naslovu ovih likovnih hronika [Sarajevo devedest druge, Sarajevo devedeset treće, Sarajevo devedeset četvrte] sadržano je i određenje njihove osobenosti i njihovog likovnog karaktera. Riječ je, ustvari, o oznakama koje označavaju mjesto i vrijeme: mjesto je Sarajevo; vrijeme je hronološko (1992, 1993, 1994), koje ih smješta u vremenski poredak sljedstvenosti i uzastopnosti. Ipak, taj vremenski poredak sljedstvenosti i uzastopnosti samo je privid, budući da su sve tri godine, na koje grafičke mape odnose u namjeri da ih zabilježe i izraze, godine istovjetnih događaja i situacija opsjednutog grada. Upravo zato, iako predstavljaju likovnu hroniku u opštem smislu te riječu, one nisu ni dokumentarno svjedočanstvo, niti vanjski opis prostora i događaja u tom prostoru; one su unutrašnja likovna ekspresija vremena koje je zaustavljeno o koje vraća i udvostručuje, tokom svake od tri godine opsade, u skoro identičnim oblicima i afektnim sadržajima: destrukcije, užasa i patnje, ali takođe i otpora, protesta i nade.”
Sadudin Musabegović (iz predgovora Sarajevo devedeset druge, devedeset treće i devedeset četvrte)
“Poznato je da se slikari služe univerzalnim jezikom; njihove poruke s lakoćom prelaze nacionalne i političke granice. U multinacionalnoj zajednici, taj univerzalni jezik ima posebnu kulturnu misiju: on neutrališe ideološke mitove i nacionalne predrasude; istina, sve kulturne tvorevine nose obilježje svog porijekla i svog duhovnog izvora, ali služe jedinstvenom cilju i zajedničkom idealu ljepote. Stoga jezik umjetnosti, kao eminentno kulturna tvorevina, uspostavlja veze duhovne komunikacije, čak i tamo gedje ih političke mjere prekidaju. Sarajevski grafičari, velikog međunarodnog ugleda, ujedinjeni zajedničkom nesrećom u opsjednutom gradu, dali su primjer tog univerzalnog jezika otpora i nade, stvaralačkog elana i vjere u opravdanost borbe za odbranu slobode. Njihovo djelo, izraz duhovnog i moralnog protesta protiv dioba, nasilja i duha isključivosti, na najbolji način potvrđuje kako plemenite ideje nalaze estetski adekvatan izraz univerzalnog jezika umjetnosti. Umjetnost na taj način svjedoči da se čovjek ne svodi samo na istoriju, nego da je njegovo ljudsko biće integralni dio poretka ljepote i njenih spontanih tokova.
Mapa Sarajevo devedestdruge nastala je na raskršću borbe i stvaranja – dvaju principa koji određuju ritam života i odgađaju slijepi hod sudbine. Sloboda i ljepota su pokretači te dinamike i njeni krajnji ciljevi. Sarajevski umjetnici, ostajući vjerni svom ličnom rukopisu, evocirajući agresiju, pomračenje uma, tragove monstruma, demonski val, željeli su da vlastitim revoltom obilježe puteve ka slobodi i da pri tome zadrže znamenje ljepote. U tome je smisao njihovog poduhvata i značaj njihovog ostvarenja. Najzad, svojim kolektivnim djelom oni potvrđuju da ideja o zajedništvu u multinacionalnoj zajednici počiva na svijesti o kontinuitetuduhovnih vrijednosti, njihovom prožimanju i slobodnom međusobnom smjeravanju. To je zalog njihovog moralnog angažmana i pretpostavka njihove umjetničke misije.”
Nikola Kovač (iz predgovora Sarajevo devedeset druge)